Wzór użytkowy, a wzór przemysłowy. Jaka jest różnica między tymi prawami?

Wzór użytkowy i wzór przemysłowy to prawa własności przemysłowej, czyli kategorie praw chroniących rozwiązania o charakterze technicznym lub estetycznym, które powstały w wyniku działalności twórczej człowieka.

Wzór użytkowy – wyjaśnienie prawa

Wzór użytkowy dotyczy nowych i nadających się do przemysłowego zastosowania rozwiązań o charakterze technicznym, odnoszących się do kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotów o trwałej postaci. Chroni więc funkcjonalne aspekty danego rozwiązania. Ze względu na swój charakter wzory użytkowe są podobne do wynalazków, dlatego często nazywa się je „małymi wynalazkami”, stąd też stosuje się wobec nich wiele podobnych przepisów prawnych i zasad ochrony.

Przykładem może być nowy typ zamka, narzędzia, mechanizmu lub elementu konstrukcyjnego, który poprawia użyteczność przedmiotu.

Ochrona krajowa wzoru użytkowego nie jest jednolita. Zasady ochrony różnią się w poszczególnych państwach. Na przykład w Niemczech nie przeprowadza się badania merytorycznego, w którym oceniano by nowość i możliwość przemysłowego zastosowania rozwiązania – prawo jest tam rejestrowane od razu. Natomiast w Polsce przeprowadza się pełne badanie merytoryczne, a postępowanie wygląda podobnie jak w przypadku ubiegania się o ochronę patentową.

Na wzór użytkowy udzielane jest prawo ochronne, które zapewnia jego właścicielowi wyłączność w zakresie zarobkowego i zawodowego korzystania z danego rozwiązania technicznego. Prawo to ma charakter wyłączny, ale ograniczony terytorialnie, co oznacza, że obowiązuje jedynie na obszarze kraju, w którym zostało przyznane.

Wzór przemysłowy – wyjaśnienie prawa

Wzór przemysłowy obejmuje zewnętrzną postać produktu lub jego części, nadaną mu przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, fakturę, materiał lub ornamentację. Ochrona wzoru przemysłowego dotyczy zatem wyglądu – jego walorów estetycznych, a nie funkcji produktu. Wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części.

Przykładami mogą być unikatowy kształt butelki, wygląd mebla, opakowania czy elementu biżuterii.

Niezależnie od rodzaju wytworu zgłaszanego jako wzór przemysłowy, kluczowe jest, aby zgłaszany wzór był nowy i posiadał indywidualny charakter. Na wzór przemysłowy udzielane jest prawo z rejestracji, które daje jego właścicielowi wyłączne prawo do korzystania z wzoru w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo to ma charakter terytorialny, co oznacza, że jest skuteczne wyłącznie na obszarze kraju, w którym zostało przyznane, np.  na obszarze Polski. Ochronę wzoru przemysłowego na terytorium RP można uzyskać również poprzez zgłoszenie w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), co zapewnia ochronę na obszarze Unii Europejskiej.

Przedmiot ochrony

Wzór użytkowy chroni techniczne rozwiązanie o praktycznym zastosowaniu – jego istotą jest funkcjonalność i użyteczność przedmiotu. Ochrona dotyczy więc sposobu budowy, konstrukcji lub zestawienia elementów, które wpływają na działanie i zastosowanie produktu. Natomiast wzór przemysłowy obejmuje zewnętrzną postać wytworu, a więc jego wygląd – kształt, linie, kontury, kolorystykę, fakturę czy ornamentację. Wzór przemysłowy nie chroni funkcji technicznych przedmiotu, lecz jego estetykę i formę wizualną.

Wymogi ochronne

Zarówno wzór użytkowy, jak i wzór przemysłowy muszą spełniać określone wymogi, aby mogły uzyskać ochronę prawną.

Wzór użytkowy powinien być nowy oraz nadawać się do przemysłowego zastosowania. O nowości wzoru użytkowego można mówić, gdy dane rozwiązanie nie stanowi części stanu techniki, czyli nie zostało wcześniej ujawnione publicznie – poprzez zastosowanie, wystawienie lub w jakikolwiek inny sposób. Nowość ocenia się w skali światowej, podobnie jak w przypadku wynalazków.

Wzór przemysłowy to nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części. Wzór uznaje się za nowy, jeśli identyczny wzór nie został wcześniej udostępniony publicznie. Za identyczne uznaje się również te wzory, które różnią się jedynie nieistotnymi szczegółami. Ocena indywidualnego charakteru polega na sprawdzeniu, czy wzór wywołuje inne ogólne wrażenie na zorientowanym użytkowniku niż wzory wcześniej ujawnione. Przy tej ocenie bierze się pod uwagę zakres swobody twórczej projektanta, jaki miał on przy opracowywaniu danego wzoru.

Badanie czy wzór przemysłowy jest nowy i posiada indywidualny charakter, polega na analizie porównawczej elementów wcześniej ujawnionych rozwiązań z wzorem przemysłowym zgłaszanym do rejestracji.

Długość ochrony

Prawa z rejestracji wzoru przemysłowego udziela się na 25 lat od daty dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, podzielone na pięcioletnie okresy. W przypadku wzoru użytkowego ochrona może trwać maksymalnie 10 lat. Okres ten liczy się od dnia dokonania prawidłowego zgłoszenia.

Jak wygląda procedura ochronna?

W odniesieniu do wzorów użytkowych Urząd Patentowy przeprowadza pełne badanie merytoryczne, podobnie jak w przypadku wynalazków. Sprawdza więc, czy zgłoszone rozwiązanie jest nowe i nadaje się do przemysłowego zastosowania. Jedyną różnicą jest to, że w przypadku wzoru użytkowego nie ocenia się poziomu wynalazczego, czyli stopnia oczywistości rozwiązania dla znawcy dziedziny.

W przypadku wzorów przemysłowych Urząd Patentowy sprawdza jedynie, czy zgłoszenie spełnia wymogi formalne oraz czy nie zachodzą tzw. bezwzględne przeszkody rejestracji. Urząd nie ocenia samodzielnie, czy wzór przemysłowy jest rzeczywiście nowy i ma indywidualny charakter. Tę ocenę przeprowadza się dopiero w razie sporu, np. gdy ktoś złoży wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji. W efekcie procedura uzyskania ochrony dla wzoru przemysłowego jest szybsza i prostsza.