Strategia ochrony patentowej na przykładzie LEGO

The Lego Group nie trzeba przedstawiać: od lat obecne na podium najsilniejszych graczy w przemyśle zabawkowym, duński producent klocków, z których zbudować można replikę niemal wszystkiego. Zbliżające się do setnego jubileuszu istnienia wciąż działa z energią dziecka. A „dziecko”, czyli spontaniczna i bawiąca się strona ludzkiej psychiki, od zawsze było docelowym odbiorcą produktów – niezależnie od swojego metrykalnego wieku.

Jednym z filarów sukcesu LEGO jest proaktywne i ekspansywne działanie w ochronie własności intelektualnej. Od momentu zgłoszenia przez Godtfreda Kirka Christiansena do ochrony oryginalnego klocka LEGO w 1958 roku Koncern nieustannie wstawia stopę w drzwi działaniom konkurencji zagrażającym jego pozycji. Niezależnie od ochrony znaku towarowego Lego® oraz wzorów przemysłowych dotyczących konkretnych klocków, LEGO zgłosiło do ochrony niemal 700 zgłoszeń patentowych, nierzadko zakończonych przyznaniem ochrony w krajach będących tak głównymi rynkami zbytu jak i obszarami działania rywali. Spektrum przedmiotów ochrony jest szerokie, obejmując klocki, ich udoskonalenia oraz nowe klocki, które wyewoluowały z wcześniejszych, mechanizmy, elementy i połączenia elementów (np. skrzynie biegów, układy kierownicze, sieć elektryczną w klockach). Niemniej gros zgłoszeń i patentów LEGO dotyczy obszarów pokrewnych, takich jak materiał, z którego wytwarzane są klocki, elementy maszyn używanych w produkcji, wspomagane komputerowo projektowanie spersonalizowanych klocków (US10596479B2), metody skanowania 3D obiektów (US11049274B2), tworzenie instrukcji i sekwencji składania (KR102341778B1), metody bezprzewodowej komunikacji między urządzeniami elektronicznymi (US10812957B2) by wymienić kilka z otwartego zbioru przykładów. W bieżącym eseju poruszę jedynie wybrane aspekty polityki ochrony patentowej na przykładzie LEGO.

Chroń produkt, modyfikuj i udoskonalaj produkt, chroń wprowadzone zmiany

Klocek LEGO został zgłoszony do ochrony w 1958 roku przez Godtfreda K. Christiansena. Nowość w porównaniu do stanu techniki zapewniło zastosowanie wewnątrz klocka cylindrycznych wsporników. Dzięki temu zwiększała się liczba miejsc kontaktu między studami klocka położonego niżej a klockiem leżącym wyżej, skutkiem czego połączenie było stabilniejsze.

W 1972 roku LEGO zgłosiło do ochrony (DE2242046A1) udoskonalony klocek wyposażony w pionowe żeberka na wewnętrznej stronie ścianki klocka, w miejscu jej kontaktu ze studami klocka leżącego niżej. Średnica cylindrycznych wsporników wewnątrz klocka została nieco zwiększona (o 0,01 mm) a sam wspornik mógł mieć szczelinę blisko końca, dla regulacji nacisku wywieranego na ściankę. Dodatkowo, środkowy z cylindrycznych wsporników wewnątrz klocka zespolony był ze ścianką klocka przy pomocy cienkiego przęsła, co usztywniało konstrukcję klocka. Skutkiem tego możliwe było zredukowanie grubości ścianek klocka oraz jego masy bez straty dla siły działającej ścianki złączonych elementów. Poniższe zdjęcia pokazują wspomniane różnice (klocek sprzed 1972 roku – po prawej stronie).

Ćwierćwiecze później LEGO wychodząc ze zgłoszenia WO0041791A1 opatentowało kolejną modyfikację klocka. Tym razem ochronie podlegały żebra zamocowane pionowo do zewnętrznych ścianek cylindrycznych pinów obecnych wewnątrz klocka. Ich zadaniem był stabilizacja klocków połączonych w charakterystyczny sposób, zapobiegając odchyleniu od pionu klocka położonego wyżej, wspartego na jedynie dwóch studach klocka położonego niżej.

W 2010 roku LEGO zgłosiło (WO2010145660A1) do ochrony kolejną modyfikację profilu wewnętrznej ścianki klocka. Dolna krawędź ścianki została nieco ścięta co poprawiło dystrybucję sił oddziałujących na elementy klocków po ich połączeniu.

Wreszcie w 2014 roku do ochrony (PCT/EP2013/064447) zgłoszono klocek wyposażony w żeberka położone na wewnętrznej stronie ścianek o zmodyfikowanym profilu. Zmieniony profil żeberek służył usprawnieniu procesu wytwarzania klocków, w którym żeberka pełniły one rolę elementów stabilizujących klocków w formie odlewniczej

Ochrona patentowa trwa maksymalnie 20 lat od daty zgłoszenia wynalazku i oryginalny klocek LEGO wraz z niektórymi późniejszymi modyfikacjami są jej już pozbawione. Niemniej ten pobieżny przegląd pokazuje dobitnie proces nieustannego doskonalenia najbardziej fundamentalnego elementu klocków LEGO i towarzyszącą temu dbałość by objąć ochroną patentową każdą (patentowalną) modyfikację – i to niezależnie od tego czy zostanie ona trwale wprowadzona do produkcji.

Chroń produkt kompleksowo przez sieć patentów

Innym aspektem ochrony patentowej jest tworzenie sieci patentów. Zatem patenty LEGO dotyczą możliwie wielu przecinających się obszarów ochrony produktu. Przykładowo pewna liczba patentów obejmuje ochroną aspekty struktury klocka, jak opisano wyżej. Inna grupa dotyczy procesu produkcji:

Klocki wytwarzane są z terpolimeru akrylowo-butadienowo-styrenowego (ABS), lecz LEGO eksperymentuje i chroni modyfikacje materiału, z którego produkowane są klocki:

Niektóre z patentów LEGO mają charakter ofensywny (chronią rozwiązania bieżąco stosowane), inne – defensywny (chronią rozwiązania, które nie są aktualnie używane, lecz być może będą lub mogłyby być przez konkurencję, gdyby nie przyznana ochrona). Zarysowane tu trzy aspekty produkcji klocków (struktura klocka, proces produkcji, materiał) nie wyczerpują zbioru obszarów, gdzie LEGO uzyskuje ochronę na wynalazki. Posiadanie patentów już tylko w tych wyżej wskazanych tworzy sieć nachodzących na siebie pól ochrony. Jeżeli potencjalny naruszyciel zdoła ominąć patenty chroniące maszyny produkcyjne i sam proces, być może napotka trudności w znalezieniu materiału możliwego do użycia w produkcji i jednocześnie dającego produkt o satysfakcjonujących właściwościach. Jeżeli nawet i to się uda, nie przyjdzie to bez kosztów i niezbędnego nakładu czasu. Sieć patentów posiada oczywiście oka: nie da się chronić wszystkiego podobnie jak nie da się przewidzieć wynalazków przyszłości. Jej zasadniczą funkcją jest maksymalnie podnieść konkurencji koszty wejścia na obszar działalności uprawnionego.

Chroń wynalazki kluczowe jak i te dotyczące obrzeży działalności

Ciekawym aspektem polityki patentowej LEGO jest ochrona totalna. LEGO nie chroni jedynie wynalazków znajdujących się w centrum swojej działalności: klocków, procesów produkcji, projektowania, materiałów i innych, ale i te leżące, by tak rzec, na peryferiach towarzyszących użyciu klocków a związanych bezpośrednio z procesem zabawy. I w tych obszarach przestrzeń możliwa do zagospodarowania przez konkurencję jest minimalizowana. Działanie to chroni nie tylko IP, lecz również wizerunek i markę LEGO, jako dbającego o każdy szczegół związany z zabawą.

Tę tezę wspierają zgłoszenie WO9011112A1 (pierwszeństwo z 23 marca 1989 r.) dotyczące narzędzia do rozdzielania klocków oraz zgłoszenie WO1992010255A1 (pierwszeństwo z 04 grudnia 1990) zgłaszające do ochrony pudełko do wygodnego zbierania klocków z płaskiej powierzchni.

Każdy bawiący się klockami LEGO doświadczył tej nieznośnej sytuacji przynajmniej raz: dwa klocki zespolone tak dobrze, że za nic nie można ich od siebie oddzielić. Kiedy nie starczało paznokci i zębów, do akcji musiały wejść nóż lub żyletka, co stwarzało poważne ryzyko zarysowania, pogięcia lub uszkodzenia klocka. Wychodząc naprzeciw temu problemowi LEGO opracowało i opatentowało narzędzie do rozdzielania klocków, które w zgłoszeniu przedstawiono w kilku przykładach wykonania.

W każdym z nich obecne jest ramię zakończone częścią chwytającą jeden z klocków i przykładającą doń siłę, dzięki użyciu której następuje rozdzielenie. Część chwytająca może pasować dokładnie do studów lub zawierać dwie sztywne krawędzie zaczepiające się o study i ściankę klocka. Mimo iż patenty na ten wynalazek są już od dawna wygasłe narzędzie to w nieco zmienionej formie jest wciąż oferowane. Aktualnie posiada ono również wypustek do przepychania osi lub pinów a dźwignia zakończona jest płaską krawędzią.

Z kolei pudełko do zbierania klocków z płaskiej powierzchni rozwiązuje inną niedogodność doświadczaną przez bawiących się LEGO: niewygodnego podnoszenia wielu klocków z blatu lub rozsypanych na podłodze.

Oba wyżej wspomniane zgłoszenia doskonale ilustrują również fakt, że patent można uzyskać na niezwykle prosty wynalazek rozwiązujący wyjątkowo nieskomplikowany problem.

Jak widać historia i strategia grupy Lego jest ciekawa i wielowątkowa. Na jej przykładzie możemy sprawdzić jak kompleksowo chronić swoje wytwory i jak można do tego podejść szerzej.