Międzynarodowe wzory przemysłowe w pigułce – praktyczny przewodnik

Prawa do wzorów przemysłowych obowiązują tylko na terytorium ich rejestracji. W związku z tym, aby zapewnić optymalny zasięg ochrony należy odpowiednio dopasować obszar, na którym będzie ona obowiązywała. Najczęściej pożądany obszar ochrony pokrywa się z terytorium państwa, w którym sprzedajemy towary i usługi, ale istnieją również możliwości zapewnienia sobie prawa wyłącznego na innych rynkach, często w ramach jednego zgłoszenia. Jest to szczególnie ważne w wypadku wzorów przemysłowych ze względu na to, że w momencie zgłoszenia muszą one być nowe, a więc po ujawnieniu wzoru przed jednym z urzędów mamy tylko ograniczony czas na zapewnienie analogicznej ochrony w innych państwach.

Jeżeli nasz produkt ma być sprzedawany więcej niż w jednym państwie Unii Europejskiej korzystne będzie dokonanie zgłoszenia od razu na cały obszar Unii Europejskiej poprzez ubieganie się o rejestrację wzoru europejskiego. A jeżeli interesuje nas ochrona w innych krajach? W takim wariancie również istnieje ścieżka pozwalająca na uzyskanie ochrony za pomocą jednego zgłoszenia, przynajmniej dla krajów, które podpisały akt genewski lub haski. Rozwiązanie to pozwala uzyskać pokaźne oszczędności względem standardowej procedury, w której o ochronę trzeba by się ubiegać oddzielnie w każdym kraju i w każdym kraju wyznaczać i opłacać pełnomocnika, który miałby się tym zająć.

Kto może ubiegać się o rejestrację wzoru międzynarodowego?

Istnieje kilka warunków formalnych, które trzeba spełnić, aby móc skorzystać z systemu rejestracji międzynarodowej wzorów. Są to dla osób fizycznych obywatelstwo jednego z państw należących do Porozumienia Haskiego (lub Aktu Genewskiego), ale także zwyczajowe miejsce zamieszkania, a dla osób prawnych siedziba w jednym z tych państw lub posiadanie biura, oddziału, fabryki na jednym z tych terytoriów. Porozumienie Haskie zostało przyjęte w Hadze w 1960 r. Obowiązują przepisy albo Aktu Haskiego (z 1960 r.) albo Aktu Genewskiego (z 1999 r) w zależności od tego, do której wersji porozumienia przystąpiło państwo, w którym ubiegamy się o ochronę.

Na czym polega międzynarodowy wzór przemysłowy?

W porównaniu z wieloma zgłoszeniami krajowymi system rejestracji międzynarodowej zapewnia uproszczenie procedury (wystarczy dokonać jednego zgłoszenia wyznaczając do ochrony dowolną liczbę krajów zamiast oddzielnych zgłoszeń w każdym z interesujących nas państw), znaczne ograniczenie kosztów (w większości wypadków nie jest konieczne zatrudnianie lokalnych pełnomocników w docelowych krajach ochrony), a także znaczne ułatwienia w utrzymaniu ochrony – wystarczy jeden wniosek o przedłużenie do jednego urzędu zamiast oddzielnych wniosków do każdego kraju, w którym chroniony jest wzór.

Rejestrację wzoru inicjuje jedno zgłoszenie międzynarodowe, w którym wyznaczone jest jedno lub więcej państw należących do sytemu haskiego.

Jeżeli żadne z wyznaczonych krajów nie odmówi rejestracji uzyskana ochrona stanowi wiązkę praw krajowych, których ochrona jest równoważna z tą, jaką otrzymuje wzór zgłoszony bezpośrednio przed danym urzędem. 

Jak wygląda proces ubiegania się o rejestrację międzynarodową wzoru?

Zgłoszenie międzynarodowe wzoru przemysłowego składane jest bezpośrednio do WIPO (Światowa Organizacja Własności Intelektualnej). Może być złożone elektronicznie, ale też w formie papierowej w jednym z trzech języków: angielskim, francuskim lub hiszpańskim. W zgłoszeniu należy wyznaczyć wszystkie terytoria, na których chcemy uzyskać ochronę (nie jest możliwe późniejsze wyznaczenie dodatkowych państw).

Jednym zgłoszeniem można objąć wiele wzorów przemysłowych (maksymalnie do 100), o ile wszystkie mogą być zaklasyfikowane w jednej klasie Klasyfikacji Lokarneńskiej. Należne opłaty wnoszone są do WIPO we frankach szwajcarskich, a ich kwota może być obliczona w kalkulatorze dostępnym na stronie internetowej WIPO.

Po złożeniu zgłoszenia międzynarodowego i wniesieniu należnych opłat jest ono badane pod względem spełniania formalnych kryteriów udzielenia ochrony przez Biuro Międzynarodowe WIPO. Jeżeli wykryte zostaną jakieś nieprawidłowości, zgłaszający otrzymuje trzymiesięczny termin na ich skorygowanie. Po spełnieniu wymogów formalnych wzór zostaje wprowadzony do rejestru wzorów międzynarodowych, a zgłaszający otrzymuje certyfikat rejestracji. Informacja o rejestracji zostaje opublikowana w biuletynie WIPO. W tym samych czasie o rejestracji zostają powiadomione urzędy krajowe, w których ma obowiązywać ochrona.

Urzędy poszczególnych krajów, które wyznaczono do ochrony mogą zaakceptować ochronę, albo odmówić rejestracji ze względu na brak spełnienia kryteriów merytorycznych udzielenia ochrony (takich samych jakie wymagane są dla zgłoszeń wnoszonych bezpośrednio do tego urzędu). Odmowa musi być wydana w określonym przez porozumienie haskie terminie i odnosi się wyłącznie do terytorium państwa, którego urząd wydał odmowę (nie ma wpływu na uzyskanie praw w innych wyznaczonych krajach).

Jak długo trwa ochrona?

Ochrona jest ważna 5 lat od daty zgłoszenia i może być przedłużana na kolejne okresy pięcioletnie przynajmniej raz (w krajach, które przystąpiły do Konwencji Haskiej z 1960 r) lub przynajmniej dwukrotnie (w krajach, które przystąpiły do Aktu Genewskiego z 1999 r.). W niektórych krajach, jeżeli prawo krajowe to przewiduje możliwe jest uzyskanie ochrony na okresy dłuższe niż pięcioletnie (np. ochrona w USA udzielana jest od razu na 15 lat bez konieczności i możliwości jej przedłużania na kolejne okresy). Posiadanie rejestracji międzynarodowej wzoru może również przynieść korzyści finansowe przy kolejnych przedłużeniach ochrony.

Wskazówka: Opłaty za przedłużenie ochrony w Unii Europejskiej rosną z każdym kolejnym okresem ochrony, podczas gdy analogiczne opłaty za wzór międzynarodowy, w którym wyznaczono do ochrony Unię Europejską są stałe w całym 25-letnim okresie

Jakie korzyści przynosi ubieganie się o ochronę wzoru międzynarodowego w porównaniu ze zgłoszeniami krajowymi?

Korzyści z ubiegania się o rejestrację międzynarodową ilustruje poniższa tabela:

W jakich państwach można uzyskać ochronę wzoru na podstawie zgłoszenia międzynarodowego?

Do konwencji Haskiej na dziś przystąpiły 74 państwa oraz dwie organizacje międzypaństwowe (Unia Europejska oraz Afrykańska Organizacja Własności Intelektualnej). Ochronę można uzyskać prawie we wszystkich państwach europejskich, w USA, Kanadzie, Brazylii oraz kilku państwach karaibskich, w większości byłych republik radzieckich, w Japonii, Korei Południowej, a także kilku państwach Bliskiego Wschodu (m.in. Izrael, Arabia Saudyjska, Oman), oraz wielu krajach Afryki.  Najczęściej wyznaczane do ochrony są Unia Europejska, USA, Szwajcaria, Turcja, Japonia i Korea Płd.

Zastrzeżenie pierwszeństwa

Ubiegając się o ochronę wzoru na podstawie zgłoszenia międzynarodowego można skorzystać z pierwszeństwa z wcześniejszego zgłoszenia (złożonego w ciągu 6 miesięcy poprzedzających zgłoszenie międzynarodowego). Dokument pierwszeństwa należy wtedy złożyć albo do WIPO albo bezpośrednio do urzędu wyznaczonego kraju zgodnie z regulacjami danego państwa. Czym jest pierwszeństwo dowiesz się więcej z naszego artykułu

Co powinno zawierać zgłoszenie wzoru międzynarodowego?

Obowiązkowe elementy zgłoszenia to dane zgłaszającego, odbitki/reprodukcje wzoru (w formie rysunków albo fotografii), oznaczenie produktu oraz lista wyznaczonych terytoriów. Zanim urząd rozpocznie rozpatrywanie zgłoszenia konieczne jest również wniesienie opłat urzędowych.

Zgłoszenie musi zawierać elementy, które są obowiązkowo wymagane przez wyznaczony kraj. Przykładowo, dla większości krajów nie ma obowiązku podawania nazwiska twórcy wzoru, ale jeżeli do ochrony wyznaczamy USA, to nazwisko twórcy musi znaleźć się w zgłoszeniu. Inne wymagania, które są fakultatywne w większości państw to np. opis wzoru, zastrzeżenie, deklaracje. W wypadku ubiegania się o ochronę za pośrednictwem naszej kancelarii od razu udostępnimy listę wymaganych dodatkowych deklaracji czy dokumentów w zależności od krajów wybranych do ochrony.

Niektóre państwa wyznaczyły dodatkowe obowiązkowe elementy np. podanie danych twórcy oraz deklaracji podpisanej przez twórcę, zastrzeżenie ochronne, opis wzoru. Przy wyznaczeniu wybranych państw można dołączyć dodatkowe informacje (np. o pierwszeństwie, o wystawie, na której wzór był prezentowany, objaśnienia do rysunków, deklarację czy publikacja ma być niezwłoczna czy odroczona – w państwach, w których jest to możliwe, o zastosowaniu ulgi w nowości, o uprawnieniu do zgłoszenia, o wyznaczonym pełnomocniku, o klasie Klasyfikacji Lokarneńskiej).

Przedstawienie wzorów w zgłoszeniu musi być w formie rysunków albo fotografii, tak czarno-białych, jak i kolorowych, odpowiednio ponumerowanych (w formacie 1.1., 1.2., 2.1. 2.2, 2,3, gdzie pierwsza liczba jest kolejnym numerem wzoru, a druga kolejnym numerem rzutu), bez dodatkowych objaśnień. Na przedstawieniu nie może być innych obiektów, a części nie podlegające ochronie muszą być wyraźnie oznaczone (np. liniami przerywanymi lub zakreśleniem). Nie można też podawać wymiarów ani też osi symetrii jak w rysunkach technicznych. W zgłoszeniu można sprecyzować, że niektóre części widoczne na rysunkach nie stanowią części wzoru. Ma to znaczenie wówczas, gdy przedmiot ochrony lepiej przedstawić jako część produktu złożonego np. określone mocowanie żarówki lepiej będzie przedstawić wraz z całą żarówką. Rysunki można wzbogacić objaśnieniami czy legendą. Ważne jednak by te elementy nie stanowiły części rzutów przedstawionych w zgłoszeniu.

Jakie są kolejne etapy procedury rejestracyjnej?

1. Zgłoszenie wzoru do WIPO
2. Wniesienie opłat
3. Badanie formalne przez urząd – Jeżeli pojawią się jakieś braki, otrzymamy pismo z wezwaniem do ich usunięcia. W piśmie wyznaczony będzie też trzymiesięczny termin na ich usunięcie.
4. Po sprawdzeniu, że wymogi formalne zostały spełnione WIPO wydaje certyfikat rejestracji wzoru oraz publikuje informację o rejestracji.

W zgłoszeniu można zastrzec czy publikacja wzoru ma nastąpić niezwłocznie, po upływie standardowego 6-cio miesięcznego okresu od zgłoszenia czy też ma być odroczona (większość wyznaczanych krajów umożliwia odroczenie publikacji maksymalnie o 30 miesięcy).

5. W ciągu 6 miesięcy o publikacji urzędy krajów wyznaczonych do ochrony powinny przekazać do WIPO decyzję o uznaniu bądź odmowie przyznania ochrony.

Jeżeli stanowisko urzędu krajowego nie zostanie przekazane w tym terminie, uznaje się, że ochrona została przyznana. Kraje, które badają wzór pod względem merytorycznym (przede wszystkim czy spełniony został wymóg nowości, czy wzór został dostatecznie ujawniony, czy właściwie określono produkt podlegający ochronie) mają wydłużony do 12 miesięcy czas na przekazanie decyzji. Dotyczy to m.in. USA, Korei Płd. I Japonii.

Kraje, w których istnieją specjalne wymogi przy dokonywaniu zgłoszenia

Uzyskanie ochrony w USA, Korei Południowej i Japonii w ramach rejestracji międzynarodowej powoduje najwięcej problemów, ale przy odpowiednim przedstawieniu zgłoszenia można im zapobiec.

Wskazówka o wzorze w USA: najwięcej problemów powoduje wymóg jednolitości wzoru.Zwykle oznacza to, że w ramach jednego zgłoszenia może być przedstawiony tylko jeden wzór. Wzory różnych produktów o tym samym kształcie, tym samym ogólnym wyglądzie zewnętrznym czy konfiguracji mogą być uznane za spełniające warunek jednolitości. Jeżeli USPTO uzna jednak, że warunek nie został spełniony, istnieje możliwość podziału zgłoszenia na kilka, dopłaty należnych opłat urzędowych i w ten sposób uzyskania ochrony na wszystkie wzory objęte zgłoszeniem. Istnieje jednak wówczas konieczność działania przez rzecznika uprawnionego do występowania przed USPTO. Ważnym elementem zgłoszenia wzoru do ochrony w USA jest również zastrzeżenie ochronne, które może definiować tylko jeden produkt zgłoszony do ochrony. Niezbędne jest również oświadczenie projektanta o autorstwie wzoru. Po pozytywnym rezultacie badania zgłoszenia w USA urząd wydaje decyzję o przyznaniu ochrony. Należy wówczas wnieść jednorazowo opłatę za cały okres ochrony, który trwa 15 lat. Opłata ta może być wniesiona bezpośrednio do USPTO (w dolarach amerykańskich) albo do WIPO (we frankach szwajcarskich). W USA należne opłaty są zróżnicowane, w zależności od wielkości zgłaszającego. Mniejsze podmioty otrzymują pokaźne zniżki opłat urzędowych.

Potencjalne problemy, którym można zapobiec, dotyczą również ubiegania się o ochronę w Korei Płd. i Japonii. Należy pamiętać o odpowiednim przedstawieniu wzorów, aby zredukować ryzyko odmowy. Kancelaria AOMB udzieli niezbędnych wskazówek dla prawidłowego wykonania reprodukcji.

Czy wzory międzynarodowe są popularnym prawem ochronnym?

Według danych zebranych przez WIPO w 2025 r. złożono prawie 28600 zgłoszeń wzorów międzynarodowych. Dominowali zgłaszający z Chin, Niemiec, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii i Włoch. Maszyny i urządzenia, produkty z dziedziny technologii informatycznych i audiowizualnych, meble i opakowania to najczęstsze przedmioty zgłaszane jako wzory międzynarodowe. Wśród podmiotów, które złożyły najwięcej zgłoszeń są Huawei Technologies Co. Ltd, Beijing Xiaomi Mobile Software Co. Ltd, Procter and Gamble Co., Philips Electronics NV, Samsung Electronics Co. Ltd., Apple inc

Podsumowanie

Rejestracja wzorów międzynarodowych może zapewnić ochronę pomysłu w wielu krajach przy spełnieniu mniejszej liczby wymogów formalnych oraz znacznie niższych kosztach niż ubieganie się o ochronę w każdym kraju oddzielnie. Zamiast wielu zgłoszeń wystarczy dokonać jednego do WIPO bez konieczności zatrudniania lokalnej kancelarii prawnej w każdym kraju, w którym ubiegamy się o ochronę. Opłaty wnoszone są do jednego urzędu i w jednej walucie, co eliminuje konieczność wykonywania wielu transakcji do różnych odbiorców i kosztów bankowych. Istotną korzyść stanowią również sztywne terminy, w których poszczególne urzędy muszą wydać decyzję w sprawie ochrony. Jest to 6 miesięcy lub w niektórych wskazanych powyżej krajach 12 miesięcy od publikacji informacji o wzorze przez WIPO. Prawdopodobieństwo, że sprawa będzie się toczyć przez wiele lat przed którymś z urzędów zostaje wyeliminowane.